۰
 
گفت‌وگو با دکتر شقاقی عضو هیئت علمی دانشگاه علوم اقتصادی؛
قرار گرفتن ایران در مدار توسعه غربی قطعاً مورد قبول جامعه ما نیست/ اگر بانک حتی با ایجاد تغییرات امکان کارکرد «در سیستم عامل اسلام» را نداشته
تاریخ انتشار : دوشنبه ۱۱ آبان ۱۳۹۴ ساعت ۰۷:۴۴
اگر نهادی مانند بانک حتی با ایجاد تغییرات امکان کارکرد در سیستم عامل اسلام را نداشته باشد باید آن را کنار گذاشت و برای سیستم عامل اسلام برنامه جدیدی نوشت. در کنار این موضوع ممکن است نهادها و نرم افزارهایی نیز وجود داشته باشند که با اندک تغییر و بومی سازی قابلیت اجرا در همه سیستم عامل ها را داشته باشند.
Share/Save/Bookmark
 
به گزارش شبکه خبر دانشجویان البرز (اسنا)؛ توسعه واژه‌ای است که به نظر می‌رسد به معیاری برای تشخیص میزان رفاه و آسایش شهروندان هر جامعه‌ای تبدیل شده، به طوری که از سرانه مصرف لبنیات تا سرانه میزان مطالعه و حتی میانگین عمر مفید شهروندان هر جامعه‌ای بر اساس این پارامتر معرفی و اعلام می‌گردد. رسیدن به توسعه همیشه جزء آرمان‌ها و اهداف اقتصادی و اجتماعی کشورهای مختلف بوده است. اگر چه بعد از انقلاب اسلامی و پایان جنگ تحمیلی اولین برنامه توسعه به اجرا گذاشته شد و امروز نگارش برنامه ششم توسعه در حال اتمام است اما همچنان کشور ما به کشوری توسعه یافته مبدل نشده است.

 

در این میان موضوعی که موجب نگرانی خیل عظیمی از کارشناسان سیاسی، اجتماعی و اقتصادی کشور شده است احتمال نفوذ غرب از پی گسترش روابط ایران با این کشورهاست. از این رو پایگاه خبری - تحلیلی تراز برای بررسی این موضوع به سراغ دکتر وحید شقاقی شهری عضو هیات علمی دانشکده علوم اقتصادی رفته است.

 

وی در این گفت‌وگو به موضوع جالبی اشاره می‌کند که روند این گفت‌وگو را نیز تحت تأثیر خود قرار می‌دهد. دکتر شقاقی معتقد است: همه تصمیمات ما براساس ایدئولوژی‌های ما شکل می گیرد، ما در طول این سال ها تلاش کرده‌ایم بسیاری از نهادهای غربی یا شرقی را که بر اساس ایدئولوژی مارکسیستی یا لیبرالیستی طراحی شده و متعلق به آن طرز فکر هستند در چهارچوب فکری و ایدئولوژیکی خود قرار دهیم که یکی از دلایل عدم موفقیت اقتصاد ما همین موضوع است.

 

رجانیوز در ادامه گفت‌وگوی سایت خبری تراز را با این اقتصاددان منتشر می‌کند:

 

آیا قرار گرفتن ایران در مدار توسعه غربی با تعاریف خاص خودش، برای جامعه ما مورد قبول است؟ و اگر نیست، توسعه غربی چه تفاوت‌هایی با پیشرفت و توسعه ایرانی دارد؟

 

قطعاً مورد قبول نیست.  چرا که در غرب دو ایدئولوژی مارکسیسم و لیبرالیسم وجود دارد که هر دو نیز از دل تمدن غرب بیرون آمدند و هر ایدئولوژی هم دارای یک اصولی است. مثلا وقتی وارد اصول لیبرالیسم می‌شویم به ترتیب به اومانیسم (انسان محوری)، تفرد، لذت‌گرایی، مادی‌گرایی، عقل‌گرایی و مباح بودن همه چیز می‌رسیم و می‌بینیم که این پارامترها چهارچوب لیبرالیسم را تشکیل می‌دهند. پس هر ایدئولوژی یا سیستم عاملی، اصول و چهارچوب های خودش را دارد. اتفاقا وقتی سیستم عامل لیبرالیسم روی اصولی بنا نهاده شد، مارکسیسم در ۷۰ تا ۸۰ درصد اصول با سیستم عامل لیبرالیسم مشکلی نداشت. چرا که ایدئولوژی مارکسیسم هم اصالت را به انسان می‌دهد و هم نگاه ماتریالیسی و مادی‌گرایانه دارد. اما در برخی از اصول این دو نگاه با هم تفاوت دارند. سیستم عامل مارکسیسم اصل را بر جامعه گذاشته و سوسیالیسم ایجاد می‌کند. اما سیستم عامل لیبرالیسم اصل را روی فرد و فردگرایی می‌گذارد.

 

ما در این تقسیم‌بندی ایدئولوژی‌ها، کجا قرار داریم و به کدام‌یک از اینها نزدیک‌تر هستیم؟

 

طبیعتاً هیچکدام، ایدئولوژی ما ایدئولوژی اسلام است و قطعا با قبول ایدئولوژی اسلام ما نیز دارای اصولی می‌شویم. اصل اول در اسلام «توحید» است. یعنی در هر دو ایدئولوژی مارکیسم و لیبرالیسم اصل انسان است، اما در ایدئولوژی اسلام اصل خداوند است. اصل دوم سیستم عامل اسلام «معاد» است. یعنی نگاه اسلام یک نگاه صرفا ماتریالیستی نیست بلکه معتقدین به این نگاه گاهاً کارهایی را انجام می‌دهند که در هیچ چهارچوب و نگاه مادی‌گرایانه‌ای نمی‌گنجد. به عنوان مثال موضوع شهادت را به هیچ عنوان نمی‌توان در نگاه ماتریالیستی تعریف کرد. چرا که از دست دادن جان برای حفظ و حراست از اعتقادات و ارزش‌ها در این ایدئولوژی قابل تعریف نیست. اما وقتی اصل دوم در نگاه ما معاد بوده و تمام لذت‌ها در چهارچوب لذت‌های مادی تعریف نمی‌شود، نشان‌دهنده این است که سیستم عامل ما با سیستم عامل مارکسیسم و لیبرالیسم یک تفاوت ساختاری و عمیق دارد.


در واقع شما می‌گویید نگاه «خدامحوری» در مقایسه با تفکر اومانیسم که ریشه در تمام تفکرات تمدن غرب دارد مشکل و تضاد اصلی غرب با ایدئولوژی اسلامی است؟

 

بله، البته فقط این موضوع نیست. در نگاه اسلام سومین اصل، موضوع نبوت است. این نشان دهنده این است که اسلام علاوه بر عقل‌گرایی انسان را به استفاده از سنن الهی و آیات و کتاب آسمانی دعوت کرده و معتقد است: علاوه بر اینکه در طول مسیر زندگی باید از عقل و تفکر استفاده کرد اما در مراحلی عقل انسان پاسخگو نبوده و انسان باید به کتاب و سنت الهی رجوع کند. ضمن اینکه در مذهب شیعه، دو اصل عدل و امامت که در تکامل معاد و نبوت هستند نیز وجود دارد. این در حالی است که شما در سیستم عامل مارکسیسم یا لیبرالیسم اصل را بر پایه عقل انسان قرار داده و نام آن را عقل گرایی (Rationalism) گذاشته و هیچ سهمی برای سنن الهی قائل نبوده و همانطور که می دانید بعد از رنسانس ایدولوژی آنها با این اصول بنا گذاشته شد.

 

اگر درست متوجه شده باشم شما اختلافات ریشه‌ای و بنیادین تفکرات غربی با تفکرات اسلامی را دلیل اصلی ناسازگاری فرهنگی و اعتقادی ما با تمدن غرب می دانید؟

 

همان‌طور که گفتم اگر ایدئولوژی را یک سیستم عامل بدانیم. به طور مثال وقتی سیستم عامل شما اندروید باشد نمی‌توانید office windows روی آن نصب کنید. یعنی این کار را کنید ممکن است برنامه آفیس یا کار نکند و یا به طور مرتب دچار اختلال شده و هنگ کند. یعنی هر سیستم عاملی برای خودش زیرسیستم‌هایی دارد به طوری که گفته می‌شود هر سیستم عامل حدود ۱۲۰۰ تا ۱۴۰۰ زیر سیستم دارد. مثلا نهاد خانواده، نهادهای اقتصادی مثل نهاد بانک، نهاد گمرک، نهاد مالیاتی، نهاد بورس و... این نهادها درست شبیه برنامه آفیس هستند، ما نمی‌توانیم نهادهایی که متعلق به سیستم عامل لیبرالیسم است بر سیستم عامل اسلام نصب کنیم. اگر این اتفاق بیفتد قطعاً در یک مرحله‌ای به مشکل بر می‌خوریم. برای مثال بانک به عنوان یک زیر سیستم اقتصاد لیبرالی وقتی وارد سیستم عامل اسلام کردیم می بینیم تفاوت عمده‌ای در ربوی بودن و نبودن سیستم در این دو نگاه وجود دارد. به طوری که در سیستم اسلام ربا مترادف با جنگ با خدا و پیامبر است. یعنی وقتی ما نهادی مانند بانک را از سیستم عامل لیبرالیسم وارد سیستم عامل خود کرده ایم. وقتی نتوانیم تغییراتی در این نهاد ایجاد کنیم آن نهاد نمی‌تواند در سیستم عامل ما کار کند به همین دلیل بانک متعارف غربی نمی‌تواند در سیستم عامل اسلام کارآیی داشته باشد. بعضی اوقات نمی‌توانیم با دستکاری نهادها، آن‌ها برای کار در سیستم عامل خودمان آماده کنیم. یعنی ممکن است بانک را که یک نهاد لیبرالیستی است حتی با ایجاد تغییر هم نتوان در سیستم عامل اسلام به کار برد.

 

خب در این مواقع چاره کار چیست؟ یعنی باید از خیر بانک گذشت؟

 

اگر نهادی مانند بانک حتی با ایجاد تغییرات، امکان کارکرد در سیستم عامل اسلام را نداشته باشد باید آن را کنار گذاشت و برای سیستم عامل اسلام برنامه جدیدی نوشت. در کنار این موضوع ممکن است نهادها و نرم افزارهایی نیز وجود داشته باشند که با اندک تغییر و بومی سازی قابلیت اجرا در همه سیستم عامل ها را داشته باشند. من همیشه در کلاس‌های درسم به دانشجویان می گوییم در ابتدا مشخص کنید آیا ایدئولوژی شما اسلام است یا نه؟ پس اول باید سیستم عامل خود را بشناسیم تا بتوانیم برای آن نرم افزارها را تعریف کنیم. شما برای تعیین سیستم عامل خود آزادید اما اگر شمای نوعی سیستم عامل windows را انتخاب کردید دیگر نمی‌توانید انتظار کارآیی و کلیت اندروید را از آن داشته باشید. هرکدام از این سیستم عامل مزایا، برنامه‌ها و دشواری‌ها و ظرفیت‌های مخصوص به خودشان را دارند.

 

حالا که سیستم عامل ما اسلام است باید چه اقداماتی انجام دهیم؟

 

اگر می خواهیم نهادها در سیستم عامل اسلام کارایی داشته باشد باید هر سیستم عاملی نهادها و ادبیات خاص خودش را داشته باشد. ما در اسلام فروعی مانند خمس و زکات داریم اما آیا ما سازمانی به نام سازمان زکات یا خمس داریم؟ در همین بانکداری ما روسای بانک مرکزی ما هر وقت به دیدار مراجع تقلید می‌روند برای وضعیت بانکداری تحت سوال و انتقاد قرار می‌گیرند. ازسویی این سیستم در جامعه جریان دارد و از سوی دیگر علما بسیاری از این مسائل بانکی مانند جریمه دیرکرد و سود ربوی را غیر شرعی و حرام می‌دانند. در این میان مردم سردرگم و حیران شده و جامعه ما از این منظر توسط چنین خطر بنیادینی تهدید می‌شود. پس تفاوت ما و غرب در سیستم عامل‌ها و ایدئولوژی‌های ماست. زمانی است ما کشوری غیر مسلمان در منطقه اروپا هستیم در این شرایط سیستم عامل ما با نگاه لیبرالیستی همخوانی داشته و فقط در جزییات اختلاف نظر وجود دارد اما امروز دعوای ما با غرب یک دعوای ریشه‌ای و عمیق است.

 

اگر اجازه بدهید سوالی درباره برجام و بعد از برجام بپرسم. قرار است برخی از کشورهای اروپایی بعد از برجام به ایران بیایند. تحلیل شما از روند رفت و آمد آنها به ایران چیست؟

 

ببیند این را یادتان باشد کشورهایی که اکنون به ایران رفت و آمد می‌کنند خودشان وضع اقتصادی مناسبی ندارند. به عنوان مثال همین کشور ژاپن اوضاع اقتصادی‌اش مناسب نیست، بدهی‌هایش بیرون زده و من پیش بینی میکنم این کشور به زودی ورشکست شود. ایتالیا و اسپانیا نیز همین‌طور است. برخی از کشورها هم مانند آلمان وقتی به ایران می آیند، هدف دیگری دارند و هدف آنها تسخیر بازار مصرفی ماست. در هرحال نباید خیلی هم خوشحال باشیم که خارجی ها دارند می‌آیند.

منبع:رجا

کد مطلب: 7538